Šta je javno-privatno partnerstvo?

Tek odnedavno, politike i prakse JPP-a privlače sve veću pažnju kako institucija, tako i poslovnog sektora zbog procesa i trendova koji ucrtavaju nove putanje odnosa javnog i privatnog sektora za združeno djelovanje.

Preovladavajuće politike u zemljama EU za svrhu imaju stimulisanje partnerstva između javnog i privatnog sektora na novi način, imajući u vidu da se domen javnih intervencija značajno uvećao dok su javni izvori ostali ograničeni da bi istovremeno mogli zadovoljiti potrebe javnosti u različitim sferama života. Dakle, JPP se može posmatrati kao vid proaktivnijeg pristupa u donošenju odluka od javnog značaja. Kombinovanje javnih politika i decentralizovanog pristupa zahtijeva postojanje pravnih mogućnosti i uslova i na mikro i na makro planu, odnosno kako za institucije državnog nivoa, tako i za one na lokalnom nivou, za uspostavljanje dobro ustrojenog društvenog sistema koji bi opsluživao potrebe šire javnosti.

Javno-privatno partnerstvo predstavlja dugoročan partnerski odnos između javnog i privatnog partnera koji podrazumijeva pružanje javnih usluga ili zadovoljenje javnog interesa, odnosno javne potrebe, putem projekata JPP-a. Javna potreba podrazumijeva obavljanje usluga u oblasti javnog sektora na objektima koji se definišu kao javno dobro i nad kojima javni organ ima kontrolu, a u cilju zadovoljenja potražnje građana za javnim uslugama i dobrima. Javno dobro predstavlja stvari koje su po zakonu namijenjene da služe svima pod jednakim uslovima.

Ugovor o JPP-u je osnovni ugovor sklopljen između javnog i privatnog partnera kojim se uređuju prava i obaveze ugovornih strana. Ugovor se sklapa u pisanom obliku i na određeno vrijeme, s tim da period ne može biti kraći od 5 niti duži od 40 godina, uz mogućnost da se nakon isteka ugovornog perioda zaključi novi ugovor. Partnerski odnos javnog i privatnog partnera odvija se udruživanjem svih oblika resursa na ugovornoj ili statusnoj osnovi.

Ugovorno JPP je model u kojem se međusobni odnos javnog i privatnog partnera uređuje ugovorom radi nabavke usluge raspoloživosti prostora, odnosno građevine ili javnih usluga. Statusno JPP je oblik zasnovan na suvlasničkom odnosu između javnog i privatnog partnera u zajedničkom privrednom društvu koje je nosilac realizacije projekta JPP-a radi nabavke usluge raspoloživosti prostora, građevine ili javnih usluga.

Model JPP-a nudi jedinstven pristup rješavanju infrastrukturnih projekata

Predmet JPP-a je izgradnja, sanacija, rekonstrukcija, upravljanje i održavanje kapaciteta radi pružanja usluga i izgradnje objekata radi zadovoljavanja javnih potreba u svim oblastima u kojima javni partner ima kontrolu. Predmet JPP-a ne može biti isključivo isporuka robe, kao ni isključivo koncesija za privredno korištenje opšteg ili drugog dobra. Javni partner mora poštovati i provoditi načelo zaštite javnog interesa koje podrazumijeva da je krajnji cilj JPP-a povrat javnog dobra u javni domen, ali i zaštita javnog interesa u svakoj fazi realizacije projekata JPP-a.

S obzirom na svoju prirodu, JPP može poslužiti kao efikasno sredstvo ili alat za rješavanje problema finansijskog deficita kod izgradnje ili održavanja neophodne javne ili društvene infrastrukture, bez izlaganja državnog ili opštinskih budžeta dodatnim opterećenjima. Pored toga, JPP se može osmisliti kao vrlo specifičan model koji se može replicirati, po potrebi uvećavati ili umanjivati, te revalorizovati ukoliko opšte karakteristike modela raspodjeljuju rizike na pravedan način i ako javnim sredstvima stvaraju veću vrijednost za društvo. U konačnici, JPP se može okarakterisati kao dinamičan razvojni proces realizacije infrastrukturnih projekata koji predstavlja oblik saradnje između organa vlasti (javne institucije) i privatnog sektora sa ciljem modernizacije postojeće infrastrukture i javnih usluga, ali i preduzimanja novih investicija. U pojedinim slučajevima, JPP uključuje finansiranje, nacrt, konstrukciju, obnovu, eksploataciju i/ili održavanje infrastrukturne imovine. U drugim slučajevima, pak, ono uključuje pružanje različitih usluga koje tradicionalno pružaju javne (državne) institucije. Za razliku od uobičajenih pristupa u odnosima javno-privatno, model JPP-a nudi jedinstvene pristupe kojima se određeni nizovi aktivnosti postavljaju kao „paket-aranžman”, odnosno jedan ciklus JPP-a podrazumijeva fazu utvrđivanja potreba, preko formulisanja budžeta, izrade projekta, pokretanja inicijative, raspodjele rizika, podjele profita i upravljanja procesima pa sve do ostvarenja više ekonomske vrijednosti i u poslovnom sektoru i u javnim institucijama i zajednicama.